Groeten uit Aleppo

geplaatst op 04-05-2017

Fotograaf Issa Touma en filmmakers Floor van der Meulen en Thomas Vroege wonnen vorig jaar een European Film Award met hun korte film 9 Days – From My Window in Aleppo. Het vervolg, de korte film Greetings from Aleppo, ging in januari in première en is nu bezig aan een festivalronde. Tijdens de Industry Day van het Go Short Film Festival vertelde Thomas Vroege over beide films.

Vroege en Van der Meulen ontmoetten Issa Touma tweeënhalf jaar geleden tijdens een lezing in Amsterdam. Touma, een Syrische fotograaf en cultureel activist, liet daar beeldmateriaal zien van het begin van de opstand in Aleppo dat hij vanuit zijn huis had gemaakt. De bijzondere beelden wekten hun interesse: “Het is natuurlijk vrij uitzonderlijk dat je beeldmateriaal hebt van de beginperiode van de opstand in Aleppo vanuit het perspectief van een burger.” Ook de politieke boodschap die hij uitdroeg sprak hen aan en ze benaderden hem met het idee een documentaire te maken. Zelf had Touma nooit de intentie er een film van te maken, vertelt Vroege: “Hij wilde eigenlijk alleen vastleggen wat er gebeurde, mocht hem iets overkomen.” Wel stond Touma open voor het voorstel en gingen ze er gedrieën mee aan de slag.

Er was maar weinig materiaal om mee te werken: ongeveer een uur aan beeldmateriaal, dat de eerste negen dagen van de opstand omvatte. De omstandigheden, waaronder stroomuitval en de onwetendheid over hoe lang hij daar zou zitten, hadden ervoor gezorgd dat Touma zijn momenten om te filmen goed moest uitkiezen. Hierdoor vielen er veel gaten in de vertelling en was het bij het monteren dan ook zaak om de chronologie van de gebeurtenissen te achterhalen. “In het begin was niet alles wat we zagen goed te plaatsen. Om terug te halen wat er precies is gebeurd, hebben we een serie interviews afgenomen. Op basis van de herinneringen van Issa en een aantal dagboeken en aantekeningen hebben we zo geprobeerd de gebeurtenissen te reconstrueren. Ook zijn we met behulp van externe bronnen gaan kijken wat de volgorde daarvan was, want dat was bij hem ook vaag geworden.” Zo brachten ze het materiaal terug tot een korte filmische vertelling, die recht doet aan wat er gebeurd is. “Het moet wel kloppen. Je hebt een journalistiek punt te verdedigen, zeker als het politiek is.”



Met de release van 9 Days – From My Window in Aleppo op de website van De Correspondent kwamen vele reacties los. Vooral op het politieke statement aan het eind van de film, waar Touma zegt geen partij te willen kiezen en stelt dat de opstand niet overal vreedzaam is begonnen, kwamen veel reacties. “Iedere kritiek op de revolutie wordt onmiddelijk geframed als: dan ben je pro-Assad. Terwijl we alleen zo zuiver mogelijk wilden vertellen wat er op dat moment in die straat is gebeurd.” Vroege ziet het in deze discussie als een taak voor hem en Van der Meulen om het activistisme rondom de film enigszins terug te brengen: “Het is ook aan ons om ervoor te zorgen dat het gewoon een film blijft en geen politiek manifest. Dat mag het soms wel even zijn, het mag ook een politieke film zijn, maar je wil niet dat je alleen maar naar een politieke boodschap zit te luisteren.”

Na negen dagen in Oost-Aleppo zag Touma kans zijn huis te verlaten en naar het westen van de stad te gaan, waar veel mensen naartoe vluchten omdat het daar rustiger is. Van Touma’s observaties over hoe het leven daar doorgaat is Greetings From Aleppo gemaakt. Dit vervolg op de eerste korte documentaire laat volgens Vroege nog meer de kwaliteit van Touma zien: “Hij is echt een goede observator.” Zo legde Touma, toen Aleppo weer in handen van de overheid kwam, de eerste file in de stad vast. “Niemand filmt dat, maar hij wel. Terwijl iedereen geobsedeerd is door bommen en granaten, filmt hij de eerste file van Aleppo. Dat is toch heel bijzonder, dat iemand de tegenwoordigheid van geest heeft om dat vast te leggen.”

De samenwerking heeft zowel Vroege als Touma geïnspireerd voor volgende projecten. Vroege werkt momenteel aan een lange documentaire over de revolutie in Aleppo en de tegenstrijdige belevingen hiervan, een idee dat voortkwam uit de ervaringen bij 9 Days. Daarnaast heeft de samenwerking Touma de kracht van film laten inzien. Hij blijft observeren en legt regelmatig bijzondere situaties in Aleppo vast, waaruit nog weleens een derde korte film gemaakt zou kunnen worden.



Tekst: Aaltsje Visser



meer artikelen