Kleurrijke portretten over gender-grijze identiteiten

geplaatst op 12-05-2017

In hoeverre kunnen we onze geaardheid en identiteit vastleggen aan de hand van voorgeschreven categorieën? De documentaire Genderbende bevraagt de binaire verhouding man-vrouw, en volgt vijf verschillende individuen in hun dagelijkse leven. Geen van hen identificeert zich als man of vrouw. “Ik voel me zowel mannelijk als vrouwelijk. Zowel niks of zowel alles,” zegt een van geportretteerden. De fluïde genderidentiteit roept vele vragen op in hun omgeving, ondanks dat dit voor henzelf vanzelfsprekend is. VERS-award winnaar Sophie Dros ging op onderzoek uit en documenteerde de belevingen van genderneutrale personen. Dros: “Ik merk dat we in een soort gendertijdperk zitten.”

Een nagelstyliste bewerkt ijverig de nagels van de 22-jarige Lashawn, terwijl ze vol fascinatie zijn verhaal tot zich neemt: “Wat is dat, genderqueer? Is dat nieuw? Je gaat me er alles over vertellen, hoop ik.” De geïnteresseerde styliste is de beoogde kijker van Genderbende: het is namelijk een documentaire voor iedereen die graag meer wil weten over gender, maar verdwaald raakt in het doolhof van moeilijke namen. Net als de naamloze beautystyliste raakte ook regisseur Sophie Dros verward toen ze zich verdiepte in gender: “Een vriend van mij vertelde me te willen beginnen aan een hormoonbehandeling waarop ik zei: Wow, ben je dan transgender? En hij zei dat dat heel kort door de bocht is en er veel meer is tussen man en vrouw in. Ik kreeg daar enorme kortsluiting van. Ik categoriseerde man, vrouw, en transgender – mannen of vrouwen in het verkeerde lichaam –  en ik had geen idee dat daar nog meer tussen zat.”

Weg met de vinger
Die persoonlijke beleving motiveerde Dros om het onderwerp grondiger te onderzoeken, wat resulteerde in de korte film What’s a Gender, een soort voorstudie voor Genderbende. Gaandeweg ontwikkelde ze meer begrip voor het thema, maar stootte zich aan de gevoeligheid rondom het onderwerp: “Je kan heel snel iets fout zeggen of verkeerd doen.” Dit gevoel wilde Dros haar kijkers niet geven, het belerende van sommige andere programma’s moest afwezig zijn in Genderbende: “Ik probeer zo min mogelijk te benoemen, de kijker juist in de gevoelens van de personages mee te nemen en te laten zien dat zij ook best in de knoop zitten.”

Dros was op zoek naar luchtigheid in Genderbende, een aspect dat ze vaak miste in de gesprekken over gender. De documentaire streeft in vele opzichten neutraliteit na, niet alleen in de inhoudelijke afwezigheid van man en vrouw identificatie, maar ook in de positie van Dros als filmmaker. “Ik ben geen genderactivist,” vertelt ze. “Ik denk dat dit heel noodzakelijk was om deze film te maken. Dat ik zo neutraal mogelijk kon bepalen wat voor informatie de kijker nodig heeft, dat ik ze niet te streng toespreek, maar wel wat wil meegeven.” Ondanks dat Dros benadrukt dat ze geen fanatieke activistische doeleinden nastreeft, beoogt ze wel meer verdraagzaamheid en acceptatie als uitwerking van de film. “Dat mensen erover gaan nadenken en praten. Het lijkt me bijvoorbeeld heel leuk als mensen na het kijken van de film ook een lijn op tafel trekken en aan elkaar vragen: 'Wie staat waar?’”



Neutrale kadrering
Herkenbare dagelijkse situaties - zoals naar de kapper gaan en sporten - staan centraal in Genderbende, maar dan met een twist. Welk tarief betaal je bij de kapper als je je niet identificeert als man of vrouw? Op deze manier toont Dros hoe de vijf personages geconfronteerd worden met hun fluïde genderidentiteit. Ook in de cinematografie en kleuring van de film streeft ze naar neutraliteit: “Het idee van hoe ik die neutraliteit weer moest geven heb ik uit een videoclip gehaald: alles moest beige zijn.” Hoe de film gekadreerd en geschoten moest worden werd ingegeven door de inspiratie die ze uit Ulrich Seidl’s werk haalde, die veel met wijde kaders werkte. “Ik vind het soms heel moeilijk bij een documentaire dat de camera al zo erg bepaalt waar naar je kijkt,” vertelt Dros, “en er dus een mening doorheen drukt. Met de rust in de shots en de wijde kaders probeer ik zo veel mogelijk te laten voor wat het is.”

Filmacademietalent
Het contact met producent Olivia Sophie van Leeuwen van Halal Docs kwam al eerder tot stand, jaren geleden toen Dros nog student aan de Filmacademie was. “We zijn met Sophie gaan praten en dat klikte heel goed. We hebben haar omarmd als jong talent,” vertelt hoofd documentaire Van Leeuwen. Het onderwerp voor hun eerste samenwerking kwam al snel naar boven drijven. Van Leeuwen: “Het voelde ontzettend urgent en nu. We voelden dat het onderwerp erg in de lucht hing, en als we niet snel zouden zijn, zou er een andere film eerder gemaakt worden over deze thematiek.” Genoeg reden om het project in een razend tempo te ontwikkelen, veel sneller dan de gewoonlijke werkwijze bij documentaires, vertelt de producent.



Handel naar je idealen
Zowel producent Van Leeuwen en regisseur Dros geven aan veel te hebben geleerd van Genderbende. Van Leeuwen en collega’s handelen naar het practise what you preach principe, en veranderden de toiletten in het Halal-pand naar gender neutrale toiletten. Dros kan zich inmiddels niet meer voorstellen hoe het is om de materie van gender niet te snappen. Voor nu is ze op filmgebied even klaar met dit onderwerp: “Mijn volgende film gaat over iets totaal anders. ” Wederom in samenwerking met producent Halal Docs, want ondanks dat de aard van Genderbende niet sterk activistisch is, blijft het verspreiden van dit soort verhalen een duidelijk doel van zowel producent als regisseur. En gelukkig is er daar de nagelstyliste die met “Ik ga het iedereen vertellen, Lashawn”, de spijker op de kop slaat.

Genderbende wordt op dinsdag 30 mei uitgezonden door BNN-VARA om 21.50 op NPO3. Liever op groot doek? Je kan de directors cut van de film zien, met een Q&A achteraf, op de volgende data: 

18 mei 19.00 - De Melkweg
19 mei 19.00 - De Melkweg
23 mei 19.30 - LAB 111
11 juni 20.00 - ACU Utrecht
23 juni 20.00 - Pakhuis de Zwijger



Tekst: Rozemarijn de Kwaasteniet



meer artikelen