“Mensen willen gezien worden.”

geplaatst op 29-09-2017

Met haar korte documentaires Che! (2016) en Snelwegkerk (2017) staat de Goudse regisseur Elsbeth Fraanje dit jaar op het Nederlands Film Festival. Snelwegkerk is een mozaïekvertelling over zogeheten ‘Autobahnkapelletjes in Duitsland: kleine kerken langs de snelweg te midden van benzinestations en fastfoodrestaurants, waar lokale bewoners en voorbijgangers hun toevlucht zoeken en ziel blootleggen. De film is genomineerd voor een Gouden Kalf voor beste korte documentaire.

Update 29-09-2017: Snelwegkerk heeft het Gouden Kalf voor beste korte documentaire gewonnen!

Hoe ontstond het idee om je film over een snelwegkerk te maken?
“Eigenlijk was dat heel toevallig. Ik zag een verkeersbord op de snelweg met een teken voor een restaurant en een benzinestation, maar ook een voor een kerk. Dat verraste mij enorm, omdat een kerk natuurlijk niet echt in het rijtje thuis hoort. Ik heb daar toen heel lang niks mee gedaan, maar het zaadje was wel geplant. Pas vier of vijf jaar later dacht ik er opeens weer aan en kreeg ik het gevoel dat ik er toch maar iets mee moest doen.”
 
De personen die je in Snelwegkerk volgt zijn heel open en vertellen intieme verhalen. Hoe heb je hen gevonden en hun vertrouwen gewonnen?
“Door fysiek aanwezig te zijn en ouderwets posters op te hangen rondom de kerk heb ik alle personen die in de documentaire te zien zijn, gevonden. Soms was dat wel een beetje lamlendig, vooral toen we met -10ºC uren op de parkeerplaats stonden te wachten om mensen te benaderen. Mijn ervaring als documentairemaker is echter dat mensen graag hun verhaal willen vertellen. Als je echt geïnteresseerd bent en luistert, komen mensen toch wel naar je toe. Dat vind ik het ook het mooie aan het maken van documentaires: het vertrouwen dat je kan winnen van iemand en wat die persoon daarna aan je durft toe te vertrouwen. Soms hoor ik dingen die mensen nog niet eens aan hun partner hebben verteld, of ben ik de eerste die het hoort. Dat is een groot voorrecht van het vak. Vertrouwen is het sleutelwoord.”

Herken je jezelf in de mensen die berichten achterlaten in de kerk?
“Het ‘wensboek’ waarin bezoekers berichten kunnen achterlaten staat zó vol met alles wat wij als mens in ons leven tegen kunnen komen, dat het onherroepelijk universeel is. Ik kan dat niet per se concreet terugvoeren op één van de personen in de film. Het zijn allemaal menselijke tekortkomingen, schoonheden en problemen. Als je kijkt naar de wensen in het boek gaat het vaak over relaties: het stuklopen van relaties, het verlangen naar een relatie, eenzaamheid. De gemene deler voor mij is gezien willen worden. Mensen willen erkenning krijgen. Mijn overtuiging is dat je leven zin heeft als je waardevolle relaties kan onderhouden en mensen je ook echt kennen; dat ze ten diepste snappen wat jou raakt of beroert. Ik denk dat daar een groot gebrek aan is. Dat was wat ik in die snelwegkerkjes uitvergroot zag: het ontzettend menselijke verlangen om erkenning te krijgen van de ander en werkelijk gezien te worden door de mensen die er voor jou toe doen. Dat is helaas waar het vaak stukloopt.”
 
De stijl van de film is heel gestileerd en beheerst. Hoe heb je de balans gevonden tussen vorm en verhaal?
“Inhoud en vorm zie ik als twee onlosmakelijke eenheden. De vorm moet de inhoud versterken en andersom. Ik houd ervan wanneer dat bij films samengaat en de maker heel bewust heeft nagedacht over zijn of haar keuzes. Ik heb een zwak voor werken met strakke kaders, mijn vorige film God op IJtje (2013) is eigenlijk een nog stilistischere film. Maar het hangt natuurlijk ook af van het soort project. In mijn film Che! werk ik met een lossere draaistijl en met bepaalde fictie-elementen. Maar ik ben altijd wel heel erg gefocust op vorm. Als je doorschiet in vorm kan het iets krampachtigs hebben en geforceerd worden, dus daar moet je altijd voor waken. Dat is soms een hele dunne scheidslijn.”


Hoe verhoudt deze film zich tot jouw eerdere werk?
“Ik denk dat mensen voornamelijk parallellen zullen zien tussen God op IJtje en Snelwegkerk wat betreft vorm en thema. Het vertrekpunt voor beide films is een religieuze plek. Bij Snelwegkerk is dat een kerk op een viezige parkeerplaats, bij God op IJtje een dominee in IJburg. Voor mij begon de interesse met deze rare tegenstrijdigheid: dat er iets zit op een plek waar je het niet verwacht. Dat is bij mij de trigger geweest waardoor ik deze onderwerpen verder wilde onderzoeken. Men stelt mij vaak de vraag of ik zelf gelovig ben, maar die vraag is voor mijn werk irrelevant. Omdat beide films het thema geloof aanstippen, proberen mensen mij al snel in een hokje te stoppen. Ook al gaat Snelwegkerk over een kerk, de kerk zal me eigenlijk een worst wezen — bij wijze van spreken dan. God op IJtje gaat over een dominee in IJburg, maar het is eigenlijk een wijkportret van de moderne samenleving. Het gaat veel meer over hoe wij in het leven staan. Wat zegt het over onze maatschappij en hoe denken wij heden ten dage? Zingeving en de grote filosofische levensvragen, daar ontkomt niemand aan. De films gaan over zingeving, maar zijn niet per se gerelateerd aan geloof of een specifieke richting van het geloof.”


En nu een Gouden Kalf nominatie voor Snelwegkerk... Wat betekent het voor jou om genomineerd te zijn?
“Ik vind het echt heel erg gaaf. Het is vooral een ontzettend grote erkenning voor je film en alle mensen die aan de film hebben meegewerkt. Natuurlijk hoop ik dat ik ook daadwerkelijk win, maar als ik van een goede film verlies is het ook goed.”
 
Welk advies zou je jezelf als jonge regisseur geven, wetende wat je nu weet?
“Toen ik klaar was met mijn filmopleiding aan de HKU voelde ik me wat onzeker over beginnen in de filmwereld. Ik had het gevoel een startverschil te hebben in vergelijking met de studenten aan de Nederlandse Filmacademie, voor wie al een heel netwerk was opgetrommeld voor hun afstudeerfilms. Ook vond ik het moeilijk om producenten te benaderen, want ik dacht: ze zien je aankomen. Maar nu ik hier op terugkijk, vind ik dat onterecht. Producenten hebben je nodig als filmmaker, want zonder jou is er geen film!  Daarom denk ik dat je een gezonde dosis lef moet tonen zonder arrogantie. Geloof in je eigen ideeën en stap weg van de gedachte dat alles perfect moet zijn voordat je producenten benadert. Jij hebt hen nodig, maar zij jou ook. Ga ook vooral naar de jonge producenten, want die hebben veel openheid, passie en tijd voor je ideeën.”
 
Vandaag (29 september 2017, red.) worden de winnaars van de Gouden Kalveren bekend gemaakt en weten we of Snelwegkerk in de prijzen gevallen is.



Tekst: Abigail Prade
Foto's: Tangerine Tree



meer artikelen