Frauduleuze zaken in De Zorgdetectives

geplaatst op 06-10-2017

Onderzoeksjournalist Nikki van der Westen won in 2015 op het Fraude Film Festival de eerste aanmoedigingsprijs, een prijs die nieuwe filmmakers de kans biedt om zich te ontplooien binnen het fraudedomein. Dit jaar gaat Nikki’s documentaire- en regiedebuut De Zorgdetectives, een film over fraude gepleegd door zorgverleners, in première tijdens het festival. VERS sprak met verse filmmaakster Nikki, die na haar ervaring als schrijvend journalist en researcher nu haar eerste stappen heeft gezet in het documentairevak.

Hoe ontstond je idee om een documentaire over fraude gepleegd door zorgverleners te maken?
“Ik volgde de master Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam en had een researchvak waarin ik onderzoek deed naar een zorginstelling in Flevoland, die misbruik maakte van zorggelden. Hiervan werden cliënten de dupe: zij hadden minder zorg gekregen dan waar zij recht op hadden. Hierdoor realiseerde ik mij dat er een groep mensen is die makkelijk slachtoffer kunnen worden van fraude gepleegd door zorgverleners. Deze mensen hebben meestal geen sociaal vangnet, zijn niet mondig en zijn doorgaans laag opgeleid. Ik wilde daarom laten zien hoe makkelijk het is voor zorgverleners om fraude te plegen, met name in de thuiszorg.”

Hoe verliep het proces van het indienen van het documentaireplan naar het winnen van de prijs?
“Ik belandde bij toeval op de website van het Fraude Film Festival en zag daar een oproep voor jonge makers om een plan in te dienen voor een film waarin fraude aan de kaak werd gesteld. Ik had het onderwerp al in mijn hoofd en heb een breed plan opgestuurd, waarin ik aangaf wat ik wilde laten zien: fraude gepleegd in de zorg door zorgverleners, met een focus op de daderkant. Ik wist toen nog niet dat ik een onderzoeksteam van een zorgverzekeraar zou gaan volgen, maar heb mijn plan wel onderbouwd met feiten en cijfers. Vervolgens won ik de prijs ter waarde van 10.000 euro en professionele ondersteuning door productiebedrijf Moondocs. Het geldbedrag is voor research gebruikt, Moondocs heeft vervolgens extra fondsen erbij gezocht om de film te kunnen maken.”

Hoe verkreeg je de medewerking van zorgverzekeraar DSW?
“In de researchfase kwam ik al bij DSW terecht. Zij zijn koploper in fraudebestrijding, en worden ook als zodanig erkend door de staatssecretaris. Ik heb contact met hen gezocht en mocht langskomen, en realiseerde mij vervolgens dat ik het verhaal via hen wilde vertellen. Ik wilde aan de hand van een zaak laten zien waar zij tegenaan lopen en hoe moeilijk het is om fraude te bewijzen. Ik kreeg daar alle ruimte voor.”


Heb je naast medewerking ook tegenwerking ondervonden?
“Er werd mij door DSW geen strobreed in de weg gelegd. Hooguit bij privacygevoelige informatie die niet in de film terecht mocht komen, maar dat ligt voor de hand. Ook bij de huisbezoeken was ik welkom, het is verbazingwekkend hoe makkelijk dat ging. DSW zegt bij zo’n bezoek in eerste instantie niet dat het om een fraudeonderzoek gaat, maar dat er algemene vragen worden gesteld over de zorg die zij krijgen. Dit doen ze om te voorkomen dat de luiken meteen dichtgaan.
Het was wel een uitdaging om de confrontatiegesprekken, gesprekken waarin de vermeende fraudeurs worden geconfronteerd met hetgeen wat het team over hen ontdekt heeft, in beeld te brengen. Dat móest in de film, omdat het onderdeel is van het proces om fraude vast te stellen, maar daar kregen we natuurlijk geen toestemming voor. Uiteindelijk werd de camera opgesteld in een aangrenzende kamer, deels achter melkglas, en werden verdachten niet herkenbaar in beeld gebracht.”

Hoe ben je te werk gegaan bij het selecteren van de te volgen fraudezaak?
“Ik onderhield nauw contact met Gea, hoofdpersoon en lid van het team Bijzonder Onderzoek, bij het vinden van een geschikte zaak. Dat heeft even geduurd, omdat ik graag vanaf het begin wilde filmen: vanaf het moment dat de eerste brief binnenkomt. Ik wilde per se een zaak over de thuiszorg waarin de zorgverlener de verdachte is, omdat het juist voor zorgverleners makkelijk is om fraude te plegen. Het grootste aandeel van fraude in de zorg wordt gepleegd door zorgverleners. Uiteindelijk was de eerste zaak die voorbij kwam meteen geschikt. Er kwam een enorm lange brief binnen die meteen tot de verbeelding sprak vanwege de vele details. Het was duidelijk dat de briefschrijver de fraudeur kende. Je kon je er meteen van alles bij voorstellen en het las als een thriller.”
 
Dit is je eerste film. Hoe was het om de film te regisseren?
“Een rollercoaster. Ik heb intens veel geleerd. Vooral ook door de begeleiding van mijn regiecoach Marlou van den Berge, die al veel ervaring had. Zij kon mij terugfluiten als ik weer eens alle kanten op fladderde. Wat ik vooral heb geleerd, is dat ik mezelf constant moet afvragen wat ik wil en mijn einddoel in de gaten moet houden. Er zijn veel mensen betrokken bij het maakproces en die hebben allemaal ideeën en meningen. Het kan dan lastig zijn om uit te blijven gaan van wat je zelf wil. Tegelijkertijd wil je natuurlijk wel flexibel blijven en openstaan voor goede ideeën.
Regisseren is ook leren loslaten. De zaak die we volgden, bleek halverwege ineens een heel ander staartje te krijgen. Het spoor naar de hoofdverdachte, waarover de anonieme brief ging, liep dood: we konden de verdachte declaraties die we tijdens de huisbezoeken hadden aangetroffen niet terugleiden naar haar. Terwijl we de start van de film zodanig hadden gefilmd dat er echt een duidelijke 'antagonist' was. Dat heb ik moeten loslaten.”
 
Heb je nu de smaak te pakken en wil je verder gaan met films maken?
“Ik wil zeker verder gaan met films maken, vooral vanuit mijn affiniteit met maatschappelijke onderwerpen. Ik had tijdens het maken van De Zorgdetectives soms haast. Ik wilde graag zo snel mogelijk laten zien dat het systeem niet klopt. Het documentairetempo is echter langzaam: het heeft twee jaar geduurd om deze film te maken. Daardoor is het een heel grondige en afgewogen productie geworden, maar het heeft wel veel tijd gekost. Toch zou ik geen ander type film overwegen. Ik vind het heel belangrijk om mensen te confronteren met zaken die niet deugen. Onderwerpen die boos maken. Tot nu toe heb ik veel researchwerk gedaan en dat is in zekere zin ondersteunend, maar ik wil nu ook graag zelf dingen blijven maken.”
 
De Zorgdetectives ging op 5 oktober in première tijdens de vierde editie van het Fraude Film Festival in EYE en wordt daar op 6 oktober om 16.00 uur voor regulier publiek vertoond.

Interesse om in aanmerking te komen voor de aanmoedigingsprijs van 2018? De organisatie van de vijfde editie van het Fraude Film Festival start vanaf januari 2018. Houd vanaf dat moment de website van het festival in de gaten. 

Tekst: Marina Kopier



meer artikelen