Go Cuba!

geplaatst op 15-09-2017

Financiering vinden voor filmprojecten is vaak een uitdagend proces. Dat is in Nederland zo, maar geldt ook zeker voor een land als Cuba, waar alle mediaproducten gecontroleerd worden door de communistische regering en de mogelijkheden voor filmmakers beperkt zijn. Om filmproductie in Cuba te stimuleren, richtte World Cinema Amsterdam in samenwerking met het Nederlandse Ministerie voor Buitenlandse Zaken twee jaar geleden het project Go Cuba! op. Met behulp van deze stimuleringsregeling kunnen per jaar zeven Cubaanse filmmakers een financiële bijdrage krijgen voor hun project: vijf voor een korte film en twee voor een feature project. Alán González en Gretel Marín Palacio, twee van de geselecteerde regisseurs, beleefden tijdens World Cinema Amsterdam de wereldpremière van hun films.

Voor de Cubaanse filmmakers Alán en Gretel is het Go Cuba!-project een geweldige kans die het mogelijk maakt daadwerkelijk een film te maken én af te maken. Met de financiële steun heeft Alán de korte fictiefilm El hormiguero kunnen realiseren, zijn tweede film sinds hij is afgestudeerd aan de Internationale School voor Film en Televisie op Cuba en de Concordia Universiteit in Montréal. Voor Gretel, die film studeerde aan de Universiteit van Havana en de Universiteit van Parijs, is El último país haar eerste lange documentaire. Beide films bieden een blik op het leven in Cuba en verkennen de daar aanwezige problemen.

Geen uitweg
El hormiguero (‘mierenhoop’) is een portret van een jonge vrouw die in een achterbuurt van de hoofdstad Havana woont. Het leven is er hard: er is weinig geld, er hangt een constante dreiging van geweld en het ontbreekt haar letterlijk aan een uitweg. “Het is misschien een negatief beeld van de samenleving, maar zoals ik het voel wel een oprecht beeld,” stelt Alán. “Er zijn in Cuba veel mensen die het aan de middelen ontbreekt om uit een moeilijke situatie te komen. El hormiguero gaat over de verstikking van een situatie waaruit je niet kan ontsnappen.” Het idee voor de film kwam voort uit Aláns eigen ervaringen. Er een film over maken was voor hem een manier om de moeilijke omstandigheden in Cuba onder ogen te komen: “Filmmaken is een soort bevrijding. Het helpt mij om in Cuba te kunnen wonen en om niet zo te eindigen als de vrouw in de film.”

still uit el hormiguero

Personal voyage
Ook voor Gretel heeft film een bevrijdende werking. Ze beschrijft El último país (‘het laatste land’) als een ‘personal voyage’ waarin ze haar relatie met haar geboorteland en haar identiteit als Cubaanse onderzoekt. Aanleiding was de berichtgeving eind 2014 over onderhandelingen tussen Cuba en de Verenigde Staten betreffende het herstellen van de diplomatieke betrekkingen, en het na ruim vijftig jaar opheffen van het handelsembargo tegen Cuba. Hierdoor zou Cuba opengesteld worden voor buitenlandse investeringen, wat vele economische en sociale veranderingen met zich mee zou brengen. Tot haar spijt kon Gretel, die op dat moment in Frankrijk woonde, de veranderingen niet zelf vastleggen: “In de media werd gezegd dat alles zou gaan veranderen in Cuba, maar ik was er niet om het te filmen. Dat vond ik verschrikkelijk, ik ben er dagen verdrietig van geweest.” Ze besloot vast te beginnen met het schrijven van haar film. “Maar toen ik naar Cuba ging om te draaien, gebeurde daar eigenlijk helemaal niets. Daarop heb ik besloten de film een andere kant op te laten gaan, omdat ik mezelf begon af te vragen waarom ik die film eigenlijk wilde maken en wat ik daar aan het doen was.”

Een krachtig middel
De focus van Gretels film verschoof van het in beeld brengen van de verwachte veranderingen naar het onderzoeken van haar identiteit als Cubaanse en haar gevoelens jegens pattriotisme. Het resultaat hiervan is een politieke en tegelijkertijd zeer persoonlijke film, die net als El hormiguero een enigszins negatief beeld laat zien van Cuba als een land dat zich in een staat van afwachting, apathie en onzekerheid bevindt. Hoewel hun films daar misschien niet direct iets aan kunnen veranderen, zien zowel Alán als Gretel film als een potentieel middel om bewustzijn te creëren onder de Cubaanse bevolking. Alan: “Er is een interessante beweging gaande van jonge filmmakers die de veranderingen van dit moment in de gaten houden en hun ervaringen inzetten in hun films.” Gretel voegt toe: “Cinema is een krachtig middel. Niet per se om dingen te veranderen, maar om te reflecteren op de samenleving en om te proberen iets in beweging te zetten, een debat of discussie te starten. Het is in ieder geval een belangrijke stap.” Een belangrijke stap die mede dankzij Go Cuba! en haar nieuwe generatie Cubaanse filmmakers gezet kan blijven worden.



Tekst: Aaltsje Visser



meer artikelen