Het is hoog tijd voor een stem voor iedereen

geplaatst op 14-03-2019

AUSTIN –
Eén feature film bestaande uit acht keer tien minuten. Vijf dagen om het te schrijven. Negen schrijver-regisseurs. Met ieder één dag repetitie en één dag om de scènes te draaien op acht verschillende eilanden in de Pacific. Het klinkt als een ambitieuze monsterklus en dat was het ook. Maar wel eentje die in harmonie verliep en waarin er ruimte bleek voor iedereen. Want als Vai (2019), een project van Nieuw-Zeelandse producers Kiel McNaughton en Kerry Warkia (van het soortgelijke gelauwerde filmproject Waru [2017]) dat deze maand op het SXSW Festival in Austin vertoond wordt iets bewijst, is het wel hoe belangrijk het is om iedereen een stem te geven. Letterlijk, in dit geval.

De stemmen in VAI komen respectievelijk van de Pacifistische eilanden Niue (Dianna Fuemana), Solomon (Matasila Freshwater), Tonga (Ofa Guttenbeil), Samoa/Nieuw-Zeeland (Amberly Jo Auma), de Cook eilanden (Mīria George), Samoa (Marina McCartney), Fiji (Nicole & Sharon Whippy) en Aotearoa/Maori (Becs Arahanga). Ze vertellen gezamenlijk het verhaal van Vai in de loop van haar leven, verdeeld over acht verhalen.
 
Het was een maandagmiddag in mei van vorig jaar toen ze allemaal voor het eerst bij elkaar kwamen op Waiheke, een eiland wat een uur met de veerboot gelegen ligt vanaf Auckland, Nieuw-Zeeland. Ze deelden een diner, presenteerden op dinsdag hun eerste ideeën – die ze vooraf hadden bedacht, naar aanleiding van een korte briefing – workshopten de boel, leverden op woensdag een synopsis aan van een halve tot hele pagina, workshopten het opnieuw en leverden aan het einde van de week ieder een script aan van 10 pagina’s voor de korte verhalen over Vai’s leven in 10 minuten, met een feature film als resultaat.
 
Van karakterschets tot script in één week 
“Het was best wel heftig”, blikt Matasila Freshwater terug. “En een hele kwetsbare week”, vult Mīria George aan. “Want normaal gesproken laat je je script in zo’n vroege fase nog niet aan iedereen zien. Misschien aan je dramaturg of script editor [George heeft net als een aantal andere betrokken regisseurs een toneelachtergrond], maar zeker niet aan een cast of designteam. Maar dat hoorde er allemaal bij, het was de kern van het proces.”
 
Het eerste wat ze gezamenlijk deden was het karakter van Vai bouwen door haar een gedeelde historie te geven die iedereen terug kon laten komen in beeld, zoals haar broer Elvisi, de verhuizing en het verhaal van haar vader en moeder. Freshwater: “De verhalen die we in haar verschillende levensfasen wilden vertellen, ontstonden heel harmonieus. De verdeling van wie welk deel op zich zou nemen, verliep daarom ook heel natuurlijk. We communiceerden overal continue over, dat helpt natuurlijk heel erg.”
 
Wat al vroeg in het proces bleek, was dat ze alle negen, ondanks hun verschillende achtergronden en culturele opvoeding, een hoop gemeen hadden. “We komen allemaal uit de Pacific én zijn allemaal vrouwen van kleur. We hebben gedeelde ervaringen met het leven in een Westerse wereld en hebben allemaal één of meerdere ouders die dat als eerste generatie hebben moeten leren navigeren”, weet Dianna Fuemana te vertellen. “Ik was in het begin heel erg gefocust op míjn Vai, maar nadat we onze verhalen en ervaringen begonnen te delen, bleek zij enorm verbonden met alle andere Vai’s.”
 



Eigen verhalen schemeren door in Vai
Belangrijke thema’s die terugkomen zijn migratie en de bijbehorende connectie en ontkoppeling. “Wat geef je op als je migreert? Hoe beoefen en beleef je je cultuur als je buiten je moederland leeft? En wat gebeurt er als je weer teruggaat?”, vraagt Marina McCartney zich opnieuw openlijk af. “Het zijn vrij universele thema’s en die hebben we verteld door acht specifieke culturele lenzen. Ja, we zijn als vrouwen van de Moana met elkaar verbonden, maar we hebben ook allemaal unieke belevenissen en tradities, wat je hopelijk ook ziet in de film.”
 
En dat zie je zeker. In elk kortverhaal zit het verweven, in kleine details, in interactie of in het laten zien van culturele eigenschappen, belangrijke rituelen en lokale worstelingen. In Amberly Jo Auma’s film, gedraaid in Nieuw-Zeeland over het moment dat de jonge twintiger Vai studeert, zie je het terug in haar strijdkrachtige houding, wanneer ze op een cruciaal moment haar plek en stem vindt. “Juist waar vrouwen zoals ik die stem vaak niet hebben. Het is bedoeld om kinderen en jonge vrouwen zoals ik te laten zien dat zij het ook kunnen”, vertelt Auma.
 
Op Ofa Guttenbeil’s eiland Tonga heeft Vai als jong meisje meer autoriteit over haar broertje Elvisi, wat Guttenbeil laat zien en horen in hun interactie. Fuemana eert eiland Nuei en haar vrouwen op het witte doek in een belangrijk moment tussen grootmoeder Vai en haar kleindochter, in de grotten die typisch zijn voor het eiland. En George levert een bijdrage aan een belangrijke strijd die gaande is op de Cookeilanden over de soevereiniteit van het omringende water en de naamsverandering, naar eentje zonder link naar het koloniale verleden.

Tranen laten vloeien en stemmen laten horen
Het op papier zetten en vervolgens vertellen van deze persoonlijke ervaringen was een emotioneel belastend proces, eentje dat de regisseurs nog steeds tot tranen roert. Maar de steun die ze elkaar boden in de vorm van tissues, knuffels en een ouderwets hard applaus voor elkaar, is blijk en resultaat van de band die onderling is opgebouwd.
 
“We voelden allemaal een enorme verantwoordelijkheid om de verhalen van onze cultuur, gemeenschappen en dorpen te vertellen. Dat daagde ons uit in ons vak, omdat we het allemaal samen moesten laten komen in een geheel”, vertelt Miría George. “En dat móest wel gezamenlijk en in harmonie, omdat je allemaal naar hetzelfde doel werkt en trots wil zijn op het resultaat. Wensen dat het verhaal van iemand anders minder goed wordt, is in niemands voordeel”, vult Dianna Fuemana aan. “Film maken is een helend, therapeutisch proces, en ik voel dat in al onze films. Het proces van Vai was eigenlijk een overgave aan de culturele heling van ons allemaal”, besluit Matasila Freshwater.
 
Op het SXSW Festival waar deze zes van de negen regisseurs hun wereldtour voortzetten (de film beleefde afgelopen maand haar première in Berlijn) hadden de vrouwen een gesprek met een mannelijke journalist die zich zonder probleem in had kunnen leven in de acht werelden van Vai, op alle verschillende eilanden en tijdens haar verschillende levensfasen. Een bevestiging van wat deze filmmakers uit de Pacific allang weten: de tijd is eindelijk echt rijp om iedereens stem te laten horen. Het publiek is er klaar voor.
 
Deze maand doet onze Amerikaanse redacteur Loeke de Waal live verslag vanaf SXSW 2019. Ze gaat naar zoveel mogelijk panels, spreekt met zoveel mogelijk makers en kijkt zoveel mogelijk films om jou te inspireren én informeren over internationale trends en de positie van de filmindustrie.
 
Tekst: Loeke de Waal
Foto's: IMDB

Bekijk hieronder de trailer van Vai (2019)!



  



meer artikelen