Is Sundance te groot geworden voor de indie-film?

geplaatst op 10-02-2019

Door Loeke de Waal
 
Amazon Studios gooide dit jaar 41 miljoen dollar [35.9 miljoen euro] over de balk op het befaamde indie filmfestival. Daarmee werd het de grootste koper in Park City, Utah. Ze kochten er drie films voor: Late Night ($13 miljoen), The Report ($14 miljoen) en Brittany Runs a Marathon ($14 miljoen). Voor alle drie de films een garantie dat ze door miljoenen mensen gezien zouden worden, maar voor het Sundance Film Festival een voorteken dat de term “indie-film”, oftewel een onafhankelijke film die wordt geproduceerd zonder de steun van een groot filmbedrijf en meestal controversiele onderwerpen aansnijdt, misschien niet meer zo gepast is.

Foto door Jemal Countess / Sundance Institute  

Je zou kunnen zeggen dat Sundance is gegentrificeerd. Gentrificatie is een proces dat vooral bekend is in grote steden als New York, San Francisco en Los Angeles, waarbij een buurt of stadsdeel wordt aangepakt (1), deze op sociaal, cultureel en economisch gebied meer waard wordt, waardoor het de rijke klasse aantrekt (2), die vervolgens de lagere klassen uitdrijft (3). Het duurder worden van onroerend goed is daar onlosmakelijk aan verbonden. En film is dat ontroerend goed op Sundance.
 
De duurste aankoop op het festival ooit is de aankoop van The Birth of a Nation (2016) door de grote studio Fox Searchlight, voor 17.5 miljoen dollar [15.3 miljoen euro]. De duurste aankoop vorig jaar was Assasination Nation die werd opgepikt voor 10 miljoen dollar [8.75 miljoen euro] door o.a. Neon. De prijzen schommelen, maar zijn de afgelopen jaren duidelijk toegenomen ten opzichte van de voorheen gebruikelijkere bedragen van vijf of zeven miljoen. Die prijzen zullen waarschijnlijk alleen maar blijven stijgen.
 
Een opknapbeurt start niet met één beslissing, maar is een langzaam proces. Eerst staat de bodega op de hoek in de verkoop, vervolgens komt er een hippe koffiezaak voor in de plaats en voor je het weet is je straat overspoelt met Instagrammende toeristen. De wisseling van de wacht in directie in 2010 kan een belangrijke katalysator zijn geweest. En ook de komst van streamingsdiensten Netflix en Amazon, die met diepe zakken naar het festival komen, hebben de filmmarkt op Sundance veranderd.
 
Het is de rijke klasse die een kijkje komt nemen en grote interesse toont in het onroerend goed op het festival. Ze zijn bereid meer te betalen dan de gebruikelijke kopers (omdat ze exclusieve rechten willen). Gemiddeld betalen ze tweederde meer dan de traditionele aankoopbedragen. Dat stuwt de competitie. Op een gegeven moment heeft het onafhankelijke, kleinschalige, artsy karakter van Sundance plaats moeten maken voor meer celeb-gedreven content, productiemaatschappijen met veel geld en (voormalig) independent zenders, theaters en distributeurs die de boel opkopen.


 Foto door Jemal Countess / Sundance Institute  

Je ziet dit de afgelopen jaren ook terug op televisie. Het medium kon voor series als True Detective (2014) en Fargo (2014) slechts sporadisch rekenen op cameo’s van bekende (film)sterren, maar wordt nu geregeerd door A-listers die in een tv-deal zijn inbegrepen. Als je kijkt naar een film als The Report, met wereldsterren als Adam Driver, Jon Hamm, Annette Bening en nog een handvol bekende namen die je – zelfs als je niet bekend met ze bent – sowieso van gezicht zal herkennen, schreeuwt dat niet direct “indie”.
 
Een dergelijke film hoeft niet per se voor een minuscuul bedrag geproduceerd te zijn, echt niet, maar klein kun je een productiemaatschappij als Vice Media en Topic Studios natuurlijk niet meer noemen. Ze opereren dan buiten het grote studiosysteem (Sony, Universal, 20th Century Fox etc.), maar de underdog zijn ze allang niet meer.
 
De discussie over hoe ‘indie’ Sundance nog is, werd dit jaar ook onderling stilletjes gevoerd. Met name de bezoekers uit de industrie waren niet te spreken over de onafhankelijke kwaliteiten van de Sundance 2019 line-up. Uiteindelijk gaat indie film toch vooral over de manier waarop en stijl waarin een filmmaker een verhaal vertelt. Vaak is deze artistieker en persoonlijker dan in een studiofilm mogelijk is.
 
Ja, The Report zou door een grote studio wellicht anders zijn gemaakt, die mogelijk de werkelijke martelscènes buiten beschouwing zou hebben gelaten. Maar, qua cinematografische keuzes, dialoog en casting past het prima in het straatje van The Post (2017) en Spotlight (2015), geproduceerd door respectievelijk DreamWorks en Participant Media voor tientallen miljoenen dollars.
 
Entertainment beleeft de afgelopen jaren dus een grote transformatie. De regel van less is more geldt allang niet meer. Ook muziek heeft ermee te kampen. Kijk naar het muziekfestival Coachella. Het moment dat wij er in Nederland over horen en iedereen, van jong tot oud, weet wat het is, weet je dat je mainstream bent gegaan. En dat is niet alleen slecht. In 2018 was Beyoncé de headliner; de eerste vrouw van kleur die het festival die eer gaf.
 
Net als Coachella biedt Sundance een belangrijk en wereldwijd podium voor stemmen die anders niet of minder gehoord en gevalideerd zouden of kunnen worden. Dit jaar werd 45% van de films op het programma geregisseerd door vrouwen. Meer dan ooit tevoren. En dat is absoluut wat waard. Meer geld en macht betekenen ook een groter podium en dat levert de mensen die er te zien zijn een belangrijke carrière-boost op.
 
Het verliezen van een indie-karakter is dus niet erg. Wel het volhouden van het imago dat daarbij komt kijken, terwijl de kleinere artiesten (weer) worden weggevaagd door het geld, de macht en de connecties van de grote spelers die de toko overnemen. Het is interessant om te kijken wat de volgende stap is. Over een maand vindt het SXSW-festival plaats in Austin, Texas. Een interactief film- en muziekfestival waar iedereen op Sundance reikhalzend naar uitkijkt, want dit is “waar het écht gebeurt”. Wie weet. Misschien neemt SXSW de rol van Sundance over, of misschien – heel misschien – staat hen hetzelfde onvermijdelijke lot te wachten.
 
Benieuwd hoe het proces van gentrificatie afloopt? Dit weekend won de film The Last Black Man in San Francisco de speciale Sundance juryprijs voor creatieve samenwerking en een regie award. Een film over gentrificatie in San Francisco. Misschien kan de filmwereld er zelf ook wat van leren.
 



meer artikelen